Zonguldaklıları ezdiren Dilaver Paşa kimdir?

Peki Dilaver Paşa Zonguldaklılara iyilik mi etti yoksa kötülük mü ?
Dilaver Paşa aslen Çerkez kökenli idi. Küçük yaşında Kafkaslardan , Tunus Valisi Ahmet Paşa himayesine verildi . Türkçeyi de burada öğrendi. Sonra İtalya’ya gönderilip bahriye tahsili almış ve Tunus’a dönüp denizcilik mesleğine başlamıştır.
1854 yılında Osmanlı-Rus Harbi’nde Tunus donanmasıyla İstanbul’a geliyor.
Kaptan-ı Derya Damat Mehmet Ali Paşa kendisine Osmanlı Donanmasının emrine girmesini teklifinde bulununca , donanmaya katılır ve mirlivarlığa (tuğamiral) yükseltilir. Karadağ muharebelerine katılıp savaşır. 1863 yılında Sultan Abdulaziz’in Mısır seyahati sırasında Saik-i Şaidi vapuru süvariliğini üstlenmiştir.
27 Mayıs 1866 tarihinde Kaymakam Faik Bey’in yerine , Ereğli kaymakamı olarak atanıyor. Aynı zamanda kendisine yeni kurulan “Havza Maden Müdürlüğü” görevi veriliyor.
2 Ocak 1867’de Bahriye Nezaretinden tuğamiralten emekli olan Dilaver Paşa, Ereğli Kömür Havzasının hem kaymakamı hem de maden nazırı olarak geniş yetkilerle yönetimin başına getirilmiştir.
1866 tarihinde bölgenin ilk kanunnamesi olacak “Ereğli Maden-i Hümayun İdaresinin Nizamnamesi” (Dilaverpaşa Nizamnamesi) hazırlamıştır..
Dilaverpaşa Nizamnamesi adı verilen bu kanun 100 maddeden oluşuyordu. Zonguldak’ı 4 bölgeye ayırdı. Armutçuk, Kozlu, Üzülmez, Çatalağzı . En belirgin maddesi 21. Madde idi. Zonguldak’ta 14 yerleşim yerinde (hepsi Zonguldak'ın ilçeleri ve kırsal yerleri) 13-50 yaş arası sağlıklı erkeklerin zorunlu olarak madenlerde çalışma şartı getiriyordu. Bazı maddelerde ise , işçilerin barınak edinmesi ve her ocakta bir doktor bulunması zorunlu olduğu kuralını koydu. İşçiler yılın 6 ayında , günde 10 saat çalışması şartının yanında ; tatil günlerini de düzenliyordu. Buna göre Müslüman işçilere dini bayramlarda tatil öngörülürken, Gayrimüslimlere yortu bayramlarında da tatil hakkı veriyordu. (Osmanlı uygulamada Türkiye Cumhuriyetinden daha Laik bir devlet diyorum da inanmıyorsunuz)
Aslında kabataslak bakıldığında, bunlar olumlu maddelerdi fakat; işin iç yüzünde Zonguldak köylerinde yaşayanlar , rençberlik yapmayı, madenlerde çalışmaya yeğliyordu. Hiç istemedikleri ocaklara girmekten kaçıyordu.. Çiftçilikten kazandığı para, madenlerde verilen paradan çok daha fazlaydı. Bu yüzden Dilaver Paşa , havzada yüzlerce karakol kurdu.
Dilaverpaşa maden nizamnamesi hazırlamıştı fakat ; bunu padişah hiçbir zaman imzalamamıştır. Böylelikle bu nizamname kanun olarak değil , sadece tüzük olarak kalmıştır. Üstelik 1869 yılında çıkartılan yeni maden kanununda ''zorunlu çalışma '' kaldırılmıştı. Zaten daha önce 1862 yılında zorla çalışma şartları yasaklanmıştı. Yani hazırlanan nizamname yasalara uygun olmamakla birlikte ; bölgede 1921’e kadar uygulanmıştır. 1. Dünya Savaşı sırasında daha sert bir şekilde uygulanmış hatta 1940 yılında bu kanunsuz nizamname 2. Mükellefiyet Yasası adı altında çıkartıldığında , bazı maddeleri örnek alınmıştır.
Dilaver Paşa 1868 yılında Zonguldak’tan alındı. Tuna Nehri İdaresi Başkanlığına getirildi. Bu görevi bir yıl sürdü.1872 yılında Rodos Kaymakamı oldu. Dilaver Paşa tekrar tuğamiral rütbesinin iadesi edilmesi ile Tuna Nehri İdaresi Başkanlığına ikinci kez getirilmiştir.
Dilaver Paşa 1877-78 Osmanlı-Rus savaşında Tuna filosu komutanı olarak katıldı. Kafkas göçmen köylerinden çok sayıda asker ve gönüllü toplandı. Dilaver Paşa Tuna elden çıkınca ata binerek “Çerkez Gönüllü Süvarileri ”ne komuta etmiştir.
Savaştaki üstün gayretleri sebebiyle Müşir Süleyman Paşa’nın tavsiyesi ile rütbesi Ferikliğe terfi etti. ( Feriklik Tümgeneral ile Korgeneral arasında bir rütbe)
Dilaver Paşa’nın direk Zonguldaklılara kötülük yaptığı söylenemez olsa bile; onun koyduğu kurallar daha sonraki yıllarda Zonguldaklıların sürekli ezilmesine neden oldu. Zira ; özellikle Doğu Karadeniz’den Zonguldak’a çalışmaya gelenler, yer üstünde çalıştırılırken, bu kanunda yer alan Zonguldak köylülerin yeraltında zorunlu çalıştırılması kuralına göre ; maden ocaklarına yerli Zonguldaklılar indirilmiştir. Dışarıdan gelenler yer üstünde amir sıfatı alırken ,Zonguldaklı kazmacı, domuzdamcı olarak kalmıştır. Özellikle bu nizamname Fransızlar tarafından kasti olarak Zonguldak köylerinden gelen işçiler üzerinde baskı kurmak için kullanıldı. Madenlerde çalışmak istemeyen, köyünde rahat eden Zonguldaklıyı, Doğu Karadeniz’den gelenlere ezdirerek baskı kurdurtmuştur. Bugün Doğu Karadenizlilerin Zonguldak Merkezde üstünlük kurmasının altında , padişahın bile altına imza atmadığı bu nizamname kuralları vardır.. Bunu da Zonguldak Merkezde neden hep Doğu Karadenizlilerin siyaset yaptığı , makam elde ettiğini merak edenler için yazayım. Zonguldak il nüfusunun %3,86'ını oluşturan Trabzonluların ; % 97.14'üne Merkezde üstünlük kurup, nasıl vekillikler aldığını buradan anlayın.
Yani; Dilaver Mahallesi ismini Zonguldaklılar vermedi. Zaten yer altına inen Zonguldaklı işçilerin çoğu Dilaver Mahallesinde de oturmadı.

Kaynak: Hayati Yılmaz ile
Zonguldak Tarih