Yönetmen Arda Sarıgün’ün, görüntü yönetmeni Mehmet Erkmen’in imzasını taşıyan “Mükellef” belgeseli, 63. Uluslararası Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde En İyi Belgesel Film Ödülü’nü kazandı. Zonguldak’ın mükellefiyet dönemini, madencilerin yaşam mücadelesini ve kentin kömürle şekillenen toplumsal hafızasını beyaz perdeye taşıyan yapım, kentin tarihini ulusal ölçekte gündeme taşıdı.
Zonguldak’ın tarihini, kültürünü ve toplumsal kimliğini şekillendiren madencilik, bu kez sinema alanında aldığı ödülle gündeme geldi. Yönetmenliğini Arda Sarıgün’ün üstlendiği “Mükellef” belgeseli, Ulusal Belgesel Film Yarışması kapsamında katıldığı 63. Uluslararası Antalya Altın Portakal Film Festivali’nde En İyi Belgesel Film Ödülü’ne layık görüldü.
Zonguldak’ın madencilik geçmişini, özellikle mükellefiyet döneminde yaşananları ve bu dönemin kent insanı üzerindeki etkilerini konu alan belgesel, kömür üretiminin ardındaki insan hikâyelerine odaklanıyor. Ağır çalışma koşulları, işçi mücadeleleri, dayanışma ve kuşaktan kuşağa aktarılan madencilik geleneği, belgeselin temel anlatısını oluşturuyor.
Kendisi de Zonguldaklı olan yönetmen Arda Sarıgün, belgeselin madencilerle yapılan sohbetler sırasında şekillendiğini belirtiyor. Madencilerin kendi ağızlarından aktardıkları yaşam hikâyeleri, filmin oluşumunda önemli rol oynuyor. Görüntü yönetmenliğini Mehmet Erkmen’in üstlendiği yapım, kentin tarihsel hafızasını sinematografik bir anlatımla izleyiciye aktarıyor.
Mükellefiyet döneminden günümüze uzanan madencilik hafızası
Mükellefiyet dönemi, Zonguldak’ın yalnızca çalışma tarihini değil, toplumsal hafızasını da derinden etkileyen bir dönem olarak öne çıkıyor. Zorunlu çalışma uygulamaları nedeniyle hayatları değişen insanların hikâyeleri, madenciliğin kentte nasıl bir yaşam kültürüne dönüştüğünü ortaya koyuyor.
Kömür üretiminin Türkiye’nin sanayileşme sürecindeki yeri kadar, bu üretimin arkasındaki insan emeği de Zonguldak tarihinin önemli bir parçasını oluşturuyor. Nesiller boyunca maden ocaklarında çalışan işçiler, kentin kültürel ve toplumsal kimliğinin şekillenmesinde belirleyici rol oynuyor.
“Mükellef”, kömürün ötesine geçerek madenciyi, ailesini, emeğini ve yıllar boyunca verilen mücadeleyi anlatıyor; geçmişle bugün arasında bağ kuruyor.
Kamera arkasından maden ocağına uzanan yaşam
Belgeselin katılımcılarından Akın Ertürk’ün yaşam öyküsü de sinema ve madencilik dünyasının kesiştiği dikkat çekici örneklerden biri.
Henüz 18 yaşındayken “Arka Sokaklar” dizisinde kamera asistanı olarak çalışmaya başlayan Ertürk, uzun yıllar sinema ve televizyon sektöründe kamera asistanlığı ve focus puller olarak görev yaptı. Sektörde yaşadığı gelir adaletsizliği, düzensiz maaş ödemeleri ve uzun çalışma saatleri nedeniyle sinemadan ayrılan Ertürk, Zonguldak’a dönerek ailesinin kuşaklar boyunca sürdürdüğü madencilik mesleğine yöneldi.
Bugün Türkiye Taşkömürü Kurumu’nda maden nezaretçisi olarak görev yapan Ertürk, geçmişte kamera arkasında verdiği emeği şimdi yerin yüzlerce metre altında sürdürüyor.
Madenciliğe geçiş sürecini anlatan Ertürk, ailesindeki madencilik geleneğinin kararında etkili olduğunu belirterek şunları söyledi:
“Dayım, dedem; hepsi madenci. Sezon finali vermişti o zaman çalıştığım işte. Zonguldak'a gittim, dayım ‘Bir gel dene. Olmazsa bırakırsın’ dedi. Şu an sekiz senelik maden işçisiyim.”
Bir dönem kamera arkasında çalışan, bugün maden ocağında görev yapan Ertürk’ün hikâyesi, emeğin farklı sektörlerdeki görünmeyen yüzünü ve yaşamın içindeki değişimi belgeselin anlatısına taşıyor.
Bir kentin hafızası, madencinin emeği
Zonguldak’ın madencilik tarihi yalnızca kömür üretiminden ibaret değil. İşçi hakları mücadelesi, dayanışma, 1990-1991 Büyük Madenci Yürüyüşü, maden ocaklarında yaşanan kayıplar ve madenci ailelerinin kuşaklar boyunca taşıdığı ortak hafıza da bu tarihin önemli parçalarını oluşturuyor.
Madencilik, Zonguldak’ta yalnızca bir meslek değil; ailelerden çocuklara aktarılan, kentin gündelik yaşamına ve kültürüne işleyen köklü bir miras niteliği taşıyor. Bu mirasın içinde üretimin yanı sıra ağır çalışma koşullarının, kayıpların ve emek mücadelesinin izleri bulunuyor.
“Mükellef” belgeselinin Altın Portakal’da En İyi Belgesel Film Ödülü’nü kazanması, Zonguldak’ın madencilik geçmişinin ve madencilerin yaşam hikâyelerinin daha geniş kitlelere ulaşması açısından önem taşıyor.
Arda Sarıgün ve Mehmet Erkmen’in imzasını taşıyan belgesel, yerin altındaki emeği ve geçmişin tanıklıklarını sinemanın diliyle anlatırken, Zonguldak’ın kömürle yazılan tarihini de Altın Portakal’da aldığı ödülle yeniden gündeme taşıdı.
