Zonguldak kent kimliğinin, endüstriyel mirasının ve toplumsal hafızasının en güçlü simgelerinden biri şüphesiz Liman Arkası’dır. Halk arasında geçmişte "Tünel Arkası" olarak da adlandırılan bu özel kıyı şeridi, sadece bir dinlenme alanı değil; Osmanlı'nın son döneminden Cumhuriyet’in sanayileşme hamlelerine kadar uzanan canlı bir tarih laboratuvarıdır. İşte kronolojik ve tematik yönleriyle Liman Arkası’nın tarihsel gelişimi:

1. Kömürün keşfi ve liman ihtiyacı

(19. yüzyıl sonu)Liman Arkası’nın tarih sahnesine çıkışı, havzada taş kömürünün bulunması ve bu kömürün deniz yoluyla taşınması zorunluluğuna dayanır. Fransız ve Osmanlı sermayeli Ereğli Şirket-i Osmaniyesi tarafından 1898 yılında Zonguldak Limanı’nın inşasına başlanmıştır. 1902 yılında tamamlanan liman, dalgakıranları ve kömür yükleme iskeleleriyle bölgenin çehresini değiştirmiştir. İşte bu devasa dalgakıranın ve Fener Mahallesi’ni oluşturan sarp kayalıkların hemen arkasında kalan korunaklı koy, "Liman Arkası" adını alarak şehrin yanı başında bakir bir alan olarak kalmıştır.

2. Kayaların oyulması:

Tünellerin inşası (1920’li yıllar)1910’lu yıllara ait arşiv fotoğrafları incelendiğinde, Fener mevkisinden Liman Arkası’na doğrudan bir yaya geçişinin olmadığı görülmektedir. Bölgeye ulaşımı sağlamak ve kıyı güvenliğini tahkim etmek amacıyla, 1921 yılı sonrasında sarp kayalıklar insan gücüyle oyulmaya başlanmıştır. Kazma ve ilkel aletlerle açılan bu tarihi tüneller, mühendislik tarihi açısından da kentin erken dönem emek yoğun yatırımlarının bir göstergesidir. Tünellerin açılmasıyla birlikte alan, şehir merkezine bağlanmış ve halk arasında popüler bir güzergah haline gelmiştir.

3. Cumhuriyet’in sosyal belleği ve "Tünel Arkası" kültürü

Cumhuriyet’in ilanı ve Türk madenciliğindeki millileştirme adımlarının ardından Zonguldak, Türkiye’nin ilk vilayeti unvanını almıştır. Bu dönemde kurulan Türkiye Taşkömürü Kurumu (TTK) ve Fener Mahallesi’ndeki koruma altındaki Fransız evleri, bölgeye özgün bir sosyal doku kazandırmıştır.Maden işçileri, mühendisler ve kent sakinleri için Liman Arkası, zorlu çalışma şartlarının ardından nefes alınan bir sığınak olmuştur.Uzun yıllar boyunca şehir merkezine en yakın yüzme, sandalla açılma ve balık tutma noktası olarak hizmet vermiştir.Tünelin serinliğinden geçip denizin maviliğine açılan o eşsiz eşik, Zonguldak edebiyatına ve yerel şiirlere de ilham kaynağı olmuştur.

4. Endüstri mirasından modern yaşam alanına

Yüzyılı aşkın bir süre boyunca dalgaların aşındırdığı, maden kokan bu sahil şeridi, endüstri mirasının korunması bilinciyle yeni bir döneme adım atmıştır. Zonguldak Belediyesi’nin gerçekleştirdiği kentsel dönüşüm ve rekreasyon projeleriyle, tarihi tünellerin özgün yapısı korunarak yürüyüş yolları, seyir terasları ve sosyal alanlar modernize edilmiştir. Bugün Liman Arkası, geçmişin maden emekçilerinin ayak izlerini taşırken, modern Zonguldak’ın en prestijli kültür ve turizm rotası olarak asırlık yolculuğuna devam etmektedir.